Alışveriş hastalığı ciddidir...Tıpkı duygulanım
bozuklukları(depresyon,iki uçlu mizaç bozukluğu), anksiyete
bozuklukları(Obsesif bozukluk, Panik bozukluk, Fobiler ),madde kötüye
kullanımı,yeme bozuklukları ve diğer dürtü kontrol bozuklukları gibi...
“Özellikle
kadınlarda ve adet öncesi(premenstrüel) dönemde daha fazla görülen
Alışveriş Hastalığı, bir dürtü kontrolü bozukluğudur. Diğer dürtü
kontrol bozuklukları arasında Kleptomani(çalmaya yönelik dayanılmaz
dürtü), Piromani(haz alma amacıyla yangın çıkarma) ve Trikotillomani(haz alma amacıyla kişinin kendi saçını yineleyen biçimde yolması) yer alır.”
Amerikan Hastanesi Psikiyatri Bölümü Dr. Gülçin Arı Sarılgan konuyla ilgili bilgileri bizimle paylaştı...
Psikiyatri
Literatüründe 1900’lü yılların başında “Oniomania” olarak tanımlanmış
olan bu bozukluk son yıllarda “kompulsif alışveriş” şeklinde ele
alınmaktadır. Kontrolsüz, impulsif ve aşırı miktarda alışveriş
krizlerinin görüldüğü bir bozukluktur. Dürtü kontrol bozuklukları
kapsamında ele alınmaktadır. Dürtü kontrolü bozukluğunun başlıca
özelliği, kişiye ya da başkalarına zarar verecek bir eylemde bulunmaya
yönelik bir dürtü, güdü ya da dayanılmaz isteye karşı koymada
başarısızlıktır.
Birey alışverişte bulunmadan önce gerginlik
ya da uyarılma duygusunda giderek artma hisseder ve sonra alışveriş
sırasında haz alma, doyum bulma ve rahatlama yaşar. Alışverişin
ardından çok para harcadığı için pişmanlık, kendini kınama
ya da suçluluk hissedebilir. Diğer dürtü kontrolü bozuklukları Aralıklı
Patlayıcı Bozukluk (ciddi saldırganlık atakları), Kleptomani(çalmaya
yönelik dayanılmaz dürtü), Piromani (haz alma amacıyla yangın çıkarma),
Patolojik kumar oynama, Trikotillomani (haz alma amacıyla kişinin kendi
saçını yineleyen biçimde yolması) dır. Amerikan toplumunda %1-6 oranın
da görülür, %80-90’nını bayanlar oluşturur. Özellikle adet
öncesi(premenstrüel) dönemde daha fazla görülür. Başlangıç yaşı 18 yaş
civarıdır ancak bunun problem olarak fark edilmesi genellikle 10 yılı
alır. Nedeni tam olarak bilinmiyor. Ancak psiko analitik görüşe göre bu
kişilerin genellikle benlik değerleri düşüktür; giyim ve mücevher en
çok satın alınan şeyler olup, bunlar dış dünya tarafından en çok dikkat
çeken objelerdir. Kişi satın alma davranışı ile “geleceğin var olduğunu
kendine inandırarak temel ölüm kaygısını azaltır.
Bayanlar daha çok giysi, parfüm ve mücevher, erkekler ise elektronik, otomobil
ya da hırdavat satın alır. Bu bozukluğa sahip bireylerin alışveriş
paternleri tipiktir. Alışveriş dürtüleri genellikle epizodik olup
haftada bir civarında, ortalama bir saat süren ataklar halinde ortaya
çıkar. Tüm yıl boyunca süregenlik gösterir, diğerleri gibi yalnızca
doğum günleri ve bayramlarda yoğunlaşmaz. Kişi genellikle evdeyken,
kendini çökkün ya da gergin hissederken bu dürtü belirir, kişi
çoğunlukla kendisi için alışveriş yapar, bazen diğerleri için de alır.
Birkaç pahalı eşyadan ziyade, çok sayıda ucuz eşya satın alırlar.
Bayanlar daha çok giysi, parfüm ve mücevher, erkekler ise elektronik, otomobil ya da hırdavat satın alır. Büyük bir sıklıkla kredi kartı
ile, büyük mağazalardan yalnız alışveriş yapar, yanında genellikle
birden fazla kredi kartı taşır. En önemlisi kendisinin ihtiyaç
duymadığı şeyleri satın alır, dolabı bir kere bile giymediği, üzerinde
etiketi bulunan giysilerle doludur. Bunları bazen başkalarına hediye
olarak verir.
Evi bir sürü gereksiz ev eşyaları ile
tıkıştırılmıştır.İlaç ve alkol bağımlılığında görüldüğü gibi bir süre
sonra tolerans gelişir; kişi rahatlamak için giderek daha fazla
miktarlarda alışveriş yapar. Alışverişin doğası ve paterni gereği yakın
ilişkilerinde bir süre sonra sorunlar yaşamaya başlar, boşanmalar
sıktır. Kişi satın aldığı şeyleri gizler.Alışverişe çok fazla zaman
ayırdığı için çalışıyorsa işte sorunlar yaşamaya başlar. Bu bozukluk
kronik seyirlidir. Başka psikiyatrik bozukluklarla birlikte görülebilir.
Duygulanım
bozuklukları(depresyon,iki uçlu mizaç bozukluğu), anksiyete
bozuklukları(Obsesif bozukluk, Panik bozukluk, Fobiler ),madde kötüye
kullanımı,yeme bozuklukları ve diğer dürtü kontrol bozuklukları gibi.
Tedavide iç görüye yönelik terapi, desteklayici terapi, grup
terapilerinin yanı sıra ilaç tedavileri ile bu durum kontrol altına
alınabilir.