Sağlıklı yaşama yeterince önem verilememesi, sigara, alkol, stres, hareketsizlik ve yanlış beslenme alışkanlıkları her yıl on binlerce kişinin kalp hastalıklarına yakalanmasına sebep oluyor. Bu etkenlerin yanısıra genetik mirasınız, yaşam tarzınız kalp sağlığınızı etkileyen en önemli faktörler arasında yer alıyor. Dikkate alacağınız bir kaç öneriyle daha sağlıklı ve kaliteli bir yaşam geçirebilirsiniz.
Sağlıklı beslenmeden menopoza, düzenli spor alışkanlığından sınırlı alkol tüketimine kadar, kalp hastalıklarından korunma önerileri...

   
 Bel ölçünüze dikkat edin

Yağların karın çevresinde toplanmasının özellikle kalp damar hastalığı riskini arttırdığını ve bel çevresinin kadınlarda 88, erkeklerde 102 santimi geçmemesi gerektiğini aklınızdan çıkarmayın. Fazla kilolarınızdan kurtulmaya çalışın. Bunun için öğün aralarında atıştırmalara, hızlı yemek yemeğe son verin. Yavaş ve istikrarlı kilo vermenin daha sağlıklı ve kalıcı olduğunu unutmayın.

Sağlıklı beslenin

Kalp sağlığınız için sağlıklı yiyecekler tüketin. Kolesterolünüzü gerekli seviyeye düşürmek ve kalp hastalıklarından korunmak için zeytinyağı, ayçiçeği, mısırözü, soya gibi bitkisel yağları tercih edin. Kırmızı eti mümkün olduğunca yemeyin. Et tercihleriniz balık, hindi, tavuk olsun. Beslenmenizde, fasulye, mercimek, bezelye gibi kolesterolsüz protein kaynaklarına yer verin. Yağsız veya az yağlı, süt ve süt ürünleri tüketin. Düşük kalorili sebze ve meyveler kalp hastalıklarına karşı koruyucu maddeler içerirler. Günde 5 porsiyon sebze ve meyve tüketin. Beslenmenizde beyaz un yerine işlenmemiş buğday unu (kepekli) tercih edin.

Menopozu geciktirin

Östrojen hormonu kadınları damar sertliğine karşı koruyor. Ancak menopozla birlikte östrojen hormonu ortadan kalktığı için kadınlarda anormal bir damar sertliği süreci başlıyor. Bu nedenle menopozun geciktirilmesi için tedavi uygulanması gerekiyor.

Düzenli spor yapın, stresten uzak durun

Tembellik ve aşırı stresten uzak durun. Düzenli egzersiz, kalp hastalıkları ve kalp krizinden koruyor. Kalbinizi, kemiklerinizi ve kaslarınızı güçlendiriyor. Ancak 35 yaşından sonra yoğun efor gerektiren bir spora başlayacaksanız, gizli kalp hastalığı riskine karşı mutlaka iyi bir kalp kontrolünden geçin. Egzersizin en ideali uzun yürüyüşler. Kandaki kötü kolesterolünüzün yakılması için 5 kilometreyi 45 dakikada tempolu şekilde yürüyün.

Psikolojik destek alın

Hastalığınızı, aileniz veya çevrenizle ilgili sorunlarınızı bir Liyezon Psikiyatri uzmanı ile görüşün. Liyezon Psikiyatri uzmanı, organik bir hastalığın (kalp hastalığı gibi) psikolojiniz üzerinde yaptığı bozuklukları inceliyor.

Aceleci olmayın

Kendinizle, yaşamla, ailenizle, eşinizle, dostlarınızla barışık olun. Çok çabuk karar veren, hızlı hızlı konuşan, merdivenleri bir kaç basamak birden çıkmaya çalışan, sabırsız biriyseniz (A tipi kişilik) yavaşlayın. A tipi kişilikte kandaki adrenalin seviyesi çok yükseliyor, bu da spazma neden oluyor. Riskinizi azaltmak için daha yumuşak, sakin hareket eden, huzurlu biri olmaya özen gösterin.

Alkolü sınırlandırın

Kalbiniz için ''alkol yararlıdır'' demiyoruz. Fakat eğer içki içecekseniz tercihiniz yararlı kolesterolü yükselttiği bilinen kırmızı şaraptan yana olsun (günde bir su bardağı). Fakat kırmızı şarap içmiyorsanız içinde kalbi koruyucu maddeler içeren üzümü çekirdekleriyle birlikte yiyebilirsiniz. Üzüm çekirdeği toz ve kapsül olarakda satılıyor.

Risk faktörleri, kalp hastalığının oluşumunu engelliyor. Kalp hastalıklarından korunmak için kişinin yaşam tarzını denetle yebilmesi önemli. İşte değiştirilebilen ve değiştirilemeyen faktörler...

Değiştirilemeyen risk faktörleri

Ailede erken yaşta kalp krizi geçiren bireylerin bulunması, erkek cinsiyet, ileri yaş, şeker hastalığı ve kişilik yapısı (stresli kişilik gibi) değiştirilemeyen esas faktörler.

Değiştirilebilen risk faktörleri

Günlük yaşantımızda yaptığımız bir çok hata, sağlığımız açısından geri dönüşü olmayacak sonuçlara yol açabiliyor. Oysaki alacağımız bazı önlemlerle bu riskleri ortadan kaldırmamız mümkün. Sigara içmemek, kolesterolü kontrol altında tutmak, stresten uzak durmak ve düzenli egzersiz yapmak bunlardan sadece birkaçı...

1 Sigara tüketimi
Kalp damar hastalıklarından ve bu hastalıkların yol açtığı ölümlerden korunmak için atılacak ilk adım sigara ve dumanından uzak durmak. Çünkü sigara tüketimi hastalık riskini iki kat arttırıyor.
2 Kolesterol
Kolesterol kontrolü sağlamak için beslenmede doymuş yağ oranının azaltılması, tekli ve çoklu doymamış yağ asitleri içeren yağların oranının arttırılması, besinler yoluyla alınan kolesterole dikkat edilmesi, posa içeren yiyecekler ile meyve sebze tüketiminin arttırılması gerekiyor. Doğru rejimin az miktarda protein içermesi, u proteinin ise balık, kümes hayvanları ve soyadan alınması gerekiyor.
3 Yüksek tansiyon
Yüksek tansiyona yol açan nedenlerin başında alınan fazla kilolar geliyor. Öte yandan kilo kaybı, özellikle karın bölgesinden zayıflandığından kan basıncını hemen düşürerek kalbin yükünü azaltıyor. Tansiyon hafif şekilde yüksekse beslenmede tuzu kesmek, ilaç kullanmadan tansiyonu normale düşürmeye yardımcı olabiliyor.
4 Kontrolsüz şeker hastalığı
Şeker hastalarında damar sertliği, daha sık ve erken yaşta görülüyor. Bu hastalara sıklıkla şişmanlık ve hiper tansiyonda eşlik ediyor. Şeker hastalığı kontrolünde diyet ve egzersiz, ilaç tedavisinin yanın da önemli rol oynuyor.
5 Obezite (Şişmanlık)
Obezite tedavi edilmediğinde hiper tansiyon, kolesterol ve şeker hastalığı gibi kalp damar hastalığı riskini artırıyor.
6 Stresli yaşam
Yüksek stres vücut direncinin düşmesine sebep oluyor. Vücut strese adrenalin hormonu salınımını arttırarak yanıt veriyor. Bu da kalp ve solunum hızının artmasına ve tansiyonun yükselmesine sebep oluyor. Yağ asitleri ve kolesterol kana daha çok salınıyor ve kan kalınlaşmaya başlıyor. Stresle mücadelede düzenli egzersiz yapmanın etkili olduğu pek çok araştırmada gösteriliyor.

Dilara Koçak

Etler, en iyi kalite protein kaynağıdır, ama yağlı et tüketiminden sakınmak gerekir.Genel olarak etler protein kaynağı olarak beslenmenin temelini oluşturur. Protein “yaşayan varlıklar için elzem azotlu bileşik” anlamına gelir. İnsan vücudunun yüzde 16’sı proteinden oluşmuştur. Vücudun en küçük parçası olan hücrenin yapısı ve metabolizmadaki tüm enzimlerin yapısı proteindir. Belirli hücreler bir araya gelerek, vücut dokularını ve organları oluşturur. Bu sebeple, büyüme yani hücrelerin çoğalması için en önemli besin öğelerinden biri proteindir. Hücrelerimiz değişir ve yenilenir. Bu süreklilik sonucu, vücudumuz her an proteine ihtiyaç duyar. Çünkü vücudumuzda proteinlerin deposu yoktur. Bu sebeple, her gün beslenmede yeteri kadar protein almak gerekir.

Hayvan etleri olarak düşündüğümüzde bizim toplumumuzda en çok tercih edilenler kırmızı et, tavuk, balık ve hindidir. Av etleri ve diğer bazı hayvan etleri fazla yer almaz. Genel olarak etler iyi kalite protein kaynağıdır. Ancak yağlı et tüketiminden sakınılmalıdır. 

Yağlı etin kolesterolü yüksektir
Proteinli besinler genelde yağ da içerirler. Vücuda fazla miktarda yağ alınması ise şişmanlık başta olmak üzere, şeker hastalığı (diyabet), kalp damar hastalıkları, karaciğer yağlanması gibi birçok hastalık için istenmeyen bir durumdur. Çünkü sağlıklı beslenme ilkeleri vücudumuza az miktarda doymuş yağ almayı önerir. Bu sebeple, hayvan etlerinin yağsız olanları tercih edilmelidir. Yağlı etlerin doymuş yağ ve kolesterol içeriği daha yüksektir.
Hayvan etleri çeşitli hastalık etmenleri taşırlar. Kesim sırasında ve kesildikten sonra iyi bir denetim yapılmazsa, hayvandaki hastalık insana geçebilir. Bu sebeple, veteriner kontrolünden geçmiş, denetimli etlerin tüketimi, kullanılan yemlerden itibaren izlenilebilirlik sağlaması önemlidir.  Bugün ve cuma günü en çok tükettiğimiz hayvan etlerinin ayırıcı özelliklerine bakacağız.

KIRMIZI ET VE SAĞLIĞIMIZ
Beslenmeden kırmızı etin çıkarılması doğru değil
Kırmızı et konusunda bir çok kişi çok hassas, hayatından kırmızı eti tamamen çıkarmaya çalışanlar var ben bunu çok doğru bulmuyorum. Her besin maddesi gibi, kırmızı etin de fazlası zararlı. Oysa kırmızı et, protein bakımından oldukça zengin bir besin kaynağıdır, ayrıca ette yüksek miktarda, kırmızı kan hücreleri için çok gerekli olan B 12 vitamininin yanı sıra deri sağlığı ve yeni hücrelerin yapılanması için çinko bulunur. Kansızlığa karşı özellikle kadınların kırmızı et tüketimine özen göstermeleri gerekir. Çünkü kırmızı ette yüksek miktarda demir bulunur. 

Kolesterol problemi
Kırmızı et doymuş yağ miktarı daha fazla olduğu için dikkatli tüketilmelidir. Yağsız dana eti, görünen yağları temizlenip, pişirme şekline dikkat edilerek kolesterol problemi ve kalp hastalığı olanlarda haftada 2 kez tüketilebilir. Etleri yağda kızartmak yerine ızgara, haşlama veya fırında pişirme yöntemleri seçilmelidir. Yağ kullanmak gerekirse, az ve ölçülü miktarlarda olmasına dikkat etmek gerekir.  

Yanlış pişirmede kanser riski
Yanlış pişirme yöntemleri, etin bileşiminde birtakım değişikliklere neden olur. Bu da insan vücudunda, genlerde değişim yapabilecek “serbest radikaller” denen birtakım maddelere dönüşmektedir. Bu nedenle, mangalda pişirme veya kızartma gibi pişirme yöntemleri tercih edilmemelidir. Ayrıca her zaman etin yanında C vitamini ve diğer antioksidan-lardan zengin sebze ve meyveler veya bunların suları tüketilmeye çalışılmalıdır. 

Bazı et ve et ürünlerindeki kolesterol miktarları 
Dana eti 90-Karides 109 -Koyun eti 70 -Orta yağlı balık 78 -Sığır eti 70 -Yağlı balık 85 -Salam 79 -Yağsız balık 63 --1 yumurta 272 -Tavuk eti 60 -Hindi eti 58 
(mg/ 100 gr değerleri)



HİNDİ ETİ
Kolesterolü düşük proteini zengin kaynak

Hindi eti, besin değerinin yüksek olması, yağ ve kolesterol içeriğinin düşük olması, çeşitli ürünlere işlenebilmesi ve lezzeti ile dünyada birçok kişi tarafından tercih edilen bir kanatlı etidir. Hindi eti B1 ve B2 vitaminleri bakımından da zengindir. Yağ ve kolesterol değerlerinin de düşük olması nedeniyle kalp damar hastalığı olanlar için özellikle tüketimi önerilmektedir.

VKV Amerikan Hastanesi Nöroloji Kliniği doktorları Türkiye’de yaklaşık 30.000 MS hastası olduğunu söylüyor.

Multipl Skleroz ve Ataklar

Merkezi sinir sistemini oluşturan beyin, beyincik ve omurilik gibi yapıları etkileyen ve genç erişkinlerde görülen Multipl Skleroz (MS); aslında, ‘bir hastalık’ değil, ‘hastalıklar grubu’dur. MS’in, gelişim süreci içerisinde çok farklı seyreden ya da hastadan hastaya büyük farkların görülebileceği değişik tipleri bulunmaktadır.

MS, hastaların bir bölümünde kısmi de olsa özüre neden olduğu için özellikle gençler arasında kazalar dışında nörolojik özüre en fazla sebep olan sinir sistemi hastalığı olarak kabul edilmektedir. Öldürücü bir hastalık olmayan MS, bulaşıcı da değildir. MS için kalıtsal bir hastalık demek doğru değildir.

MS’in nedeni veya seyrini etkileyen faktörler kesin olarak belli olmayıp; bugüne kadar virüsler, bakteriler ve toksik gibi bazı etkenler öne sürülmüş, ancak bu etkenlerin hiçbiri kanıtlanmamıştır.

Nörolojik belirtiler ile gelişen ve daha sonra duraklayıp; düzelme sürecine giren hastalık dönemlerine atak denilmektedir. MS’li hastaların çoğunda – yüzde 85, hatta yüzde 90’ında - hastalık; bu ataklar ile başlamaktadır. Hastaların yüzde 10-15 kadarında ise MS, başlangıçtan itibaren, uzun yıllar boyunca ilerleyerek seyretmektedir. MS’in ataklar ile seyrettiği durumlarda da hastalık aynı şekilde ilerleyici hale dönüşebilmektedir.

Hastalığın görülme sıklığı

Sıcak bölgelerde çok daha az rastlanılan MS, ekvator kuşağında neredeyse hiç görülmez. Buna karşılık hem kuzey, hem de güney yarım kürede; kutuplara yaklaştıkça hastalık oranının giderek arttığı görülmektedir. Örneğin Akdeniz Bölgesi’nde İtalya’da ve İspanya’da 100.000 kişi içerisinde 50 ilâ 60 kişide MS görünürken; bu oran Almanya’da 100.000’de 80’e, İngiltere ya da İskandinav ülkelerinde ise 100.000’de 100-120 gibi rakamlara yükselmektedir. ABD’nin kuzey kesimleri ile Kanada’nın bazı yerlerinde MS hastalığının görülme sıklığı 100.000’de 200’e kadar ulaşabilmektedir.

Coğrafi yerleşimden bağımsız olarak, bazı ırklarda -özellikle sarı ırktan olanlarda-, daha az MS’li vaka görülmektedir.

MS,
• Kadınlarda
• 20-40 yaşları arasındaki genç erişkinlerde
• Beyaz ırktan olanlarda
• Ilıman ve soğuk iklim kuşağında yaşayanlarda (Kuzey ülkelerinde daha sık görülür ve ekvator kuşağına yaklaştıkça azalır.)
• Ailesinde MS olanlarda
• Sosyo-kültürel ve ekonomik düzeyi yüksek olanlarda
daha sık görülmektedir.

“Genç yaşlarda MS ile tanışmak psikolojik desteği gerekli kılabilir!”

TEŞHİS

• MS nasıl ortaya çıkar?
Bağışıklık sisteminin bir şaşkınlığı sonucu oluşan ve merkezi sinir sistemini etkileyen MS hastalığında; beyin, beyincik ve omurilikte seyreden sinir lifleri ve onların etrafındaki kılıflar etkilenmektedir. Vücut kendinden olan dokuyu yabancı gibi algılayıp, ona karşı bir reaksiyon oluşturmakta ve söz konusu dokuda hasar ortaya çıkarmaktadır. Bu dokular sinir lifleri ve kılıfları oluşturduğu için kola, göze, bacağa giden iletilerde aksama meydana gelmektedir. Bu aksama sonucunda ise görme kaybı veya bulanıklık; kol, el ve bazen hem kol hem de bacakta güçsüzlük; yürüyüşte bozulmalar ve dengesizlik ile konuşmada ağırlaşma ve peltekleşme ortaya çıkabilmektedir. Bağışıklık sistemindeki şaşkınlık sonucu vücut kendi dokusuna bir zarar verdiği için MS’e ait belirtiler genellikle geçicidir. Çünkü vücut bir süre sonra bu yanlışlığı fark ederek, kendini düzeltilmeye çalışmakta ve sonuçta iyileşme sürecine girilmektedir.

• Hastalığın belirtileri
Hastalığın ilk belirtileri; gözde görme kaybı veya bulanıklığı, çift görme, konuşmada zorluk, kol ve/veya bacakta güçsüzlük ve uyuşukluk, ellerde titreme, yürüme güçlüğü veya dengesizlik, ince hareketlerde beceri kaybı şeklinde olabilmektedir. Ancak bu belirtilerin, tek başlarına MS hastalığına özgü olmayıp; nörolojik kökenli veya diğer birçok hastalıkta da görülebileceği unutulmamalıdır.

Sözü edilen belirtilerin hiçbiri aslında MS hastalığına özgü değildir. Bu belirtiler sık görülebilen ve farklı nedenlerle ortaya çıkabilen belirtilerdir. Görme bozukluğunun ortaya çıkması göze ait bir neden yüzünden de, başka nörolojik bir neden yüzünden de olabilir. Aynı şekilde kol ve bacakta güçsüzlük, yürümede dengesizlik gibi belirtilerin hepsi çok çeşitli nörolojik hastalıklarda görülebilmektedir. Bu nedenle özellikle kişinin günlük yaşamını etkileyecek boyutta nörolojik belirtiler ile karşılaşıldığı zaman, bu durum bir nörolog tarafından değerlendirilmelidir.

Bir nörolog MS’ten şüphelendiğinde genellikle ilk başvurduğu inceleme yöntemi Magnetik Rezonans Görüntüleme’dir (MRG). MRG incelemesi sonucunda; beyin veya omurilikteki değişikliklerin yüzde 95-100 oranında hastalıkla uyumlu olması durumunda, MS tanısı konulabilmektedir. Tanıyı doğrulamak, güçlendirmek ve hastalık ile ilgili bazı ayrıntılı bilgileri almak söz konusu olduğunda; belden su alma yoluna da gidilebilmektedir. ‘Uyarılmış potansiyeller’ denen elektrofizyolojik yöntemler ise hastalığın, sinir sistemindeki bazı yapıları ne denli etkilediğini göstermektedir.

“MS’in tedavisi bir ekip işi olarak algılanmalıdır!”

TEDAVİ

• Atak tedavisi
Tedavi yöntemlerinden biri olan atakların tedavisinde; yüksek doz kortizon (günde 1.000 mg methylprednisolone, 100 cc serum içinde) kullanılmaktadır. Ancak uygulama süresi ve doz miktarı sağlık merkezine göre 3-10 gün arasında değişiklik gösterebilmektedir. Serum tedavisinden sonra ağızdan kortizon uygulaması şart değildir. Serum ile verilen yüksek doz kortizon, sanılanın aksine genellikle ciddi bir yan etkiye yol açmaz. Ancak tedavi sırasında hastanın tuzsuz yemesine ve tatlı yememesine dikkat edilmesi gerekmektedir. Bunun yanında bazen ‘ACTH’ içeren ve gene vücudun kortizon salgılamasını düzenleyen bir diğer tedavi seçeneği de uygulanabilmektedir.

Atak tedavisinde tüm MS ataklarının tedavi edilmesine gerek duyulmayabilir. Hafif geçirilen ataklar ya da başka bir deyişle kişinin günlük yaşam aktivitelerini engellemeyen, çok rahatsızlık vermeyen atakların tedavi edilmesi her zaman gerekmeyebilir. Bazı ataklar tedavi edilmeden kendiliğinden düzelme gösterebilir. Bununla birlikte kortizon tedavisi, atakların daha çabuk sürede düzelmesini sağlamaktadır. Çok ağır ve başka hiçbir tedaviye yanıt vermeyen nadir ataklarda ise plazmaferez denilen özel bir tedavi şekli uygulanabilmektedir.

• Semptomatik tedavi yöntemleri
Hastalığa bağlı olarak gelişen bazı belirtilere ve sekellere yönelik atak tedavisi dışında ‘semptomatik tedavi’ denilen yöntemler kullanılmaktadır. Örneğin, zaman zaman bacaklarda görülen kasılmalar ve sertlikler, ilaçlar ve özellikle fizyoterapi tedavi yöntemleri ile tedavi edilebilmektedir. ‘Fatigue’ olarak adlandırılan ve kolay yorulabilme veya halsizlik halleri belirtisi veren MS’li hastalarının bir kısmında yine birtakım ilaçlar kullanılabilmektedir. Rehabilitasyon uygulamaları MS ile ilgili bazı hareket kısıtlılıklarında çok yararlı sonuçlar verebilmektedir. Mesane fonksiyon bozuklukları ile diğer belirtilere yönelik başka ilaçlar ve yaklaşımlar da bulunmaktadır.

• Koruyucu tedaviler
Koruyucu (immunmodulatör-bağışıklık sistemini düzenleyen) ilaçların kullanımı, MS tedavisindeki en önemli gelişmelerden biridir. Günümüzde MS’in ilerlemesini yavaşlatmak ya da atakların sıklığını ve şiddetini azaltmak için dört ilaç kullanılmaktadır. Bu ilaçların üçü ‘interferon beta’ grubu ilaçlar olup, bunlar ilacın özelliğine göre gün aşırı (cilt-altı) veya haftada bir (kas-içi) uygulama yapılmaktadır. Glatiremar asetat adını verilen diğer bir grup ilaç ise her gün (cilt-altı) uygulanmaktadır. Bu ilaçların her MS’lide aynı etkiyi göstereceği ya da her MS’liye verilmesi gerektiği söylenememekle birlikte; MS’li kişilerin bir kısmında hastalığı bu tedavilerle kontrol altına almak mümkün olmaktadır. Bu ilaçların yanında hastalığın yavaşlatılmasına veya durdurulmasına yönelik yeni ilaçlarla ilgili çalışmalar da sürdürülmektedir. Koruyucu ilaçların son derece pahalı oldukları ve kullanımına başlama kararı verildikten sonra kullanımın yıllarca sürdürülmesi gerekeceği unutulmamalıdır.

• Diğer tedaviler
Hastalığın sık ataklı ve ilerleyici şekillerinde ‘immunsupressif’ denilen bağışıklık sistemini baskılayarak etki gösteren ilaçlar kullanılabilmektedir. Bu grup ilaçların bağışıklık sistemini düzenleyici etkileri de olduğu varsayılmaktadır.